Wiosna w Tatrach - Krokusy

Gdzie je znaleźć?

W zasadzie w każdej wiosce można spotkać pola krokusów. W Murzasichlu jest co najmniej kilka takich miejsc, gdzie można spotkać krokusy.

Gdyby jednak udać się w góry to do dyspozycji mamy m.in.:
- Polanę Rusinową i Dolinę Gąsienicową (w śladowych ilościach),
- Dolinę Chochołowską (słynie z krokusów na wiosnę),
- Polanę pod Kopieńcem (miejsce mało znane).

Osobiście uważam, że krokusy pod Kopieńcem są ładniejsze niż w Dolinie Chochołowskiej. Poniżej zdjęcia z przeszłości z tychże miejsc na wiosnę.

Krokusy - Polana pod Kopieńcem

Krokusy - Dolina Chochołowska

Dzwonnica w Polanie

Polana – miejscowość położona w pobliżu Małej Obwodnicy bieszczadzkiej u północnego podnóża Otrytu, 3 km od Zalewu Solińskiego, w pobliżu Ustrzyk Dolnych i Górnych i Czarnej.

Polana została założona w połowie XV w. prawie wołoskim w sobieńskich dobrach Kmitów. Stanowiła ona w Bieszczadach ewenement, gdyż była jedyną w głębi gór miejscowością o przewadze ludności polskiej i należała do największych bieszczadzkich osad. Pierwsza wzmianka w dokumentach pochodzi z 1486 r. Przed wojną Polana była siedzibą gminy.

Kościoła Parafialnego Pw. Przemienienia Pańskiego i krótka historia Polany

Na pewno w 1510 r., a być może już w 1447 r. istniał we wsi kościół rzymskokatolicki. W tym samym czasie wymieniana jest także cerkiew parafialna. Początki nieistniejącej obecnie kaplicy rzymsko-katolickiej sięgają XVIII wieku, kiedy to łowczy podolski Franciszek Urbański funduje nowy, drewniany kościół. Parafią Polana zaś stała się w 1747 r. i należało do niej aż 33 wsi oraz miasteczko Lutowiska. Wcześniej kościół obsługiwali kapelani dworscy.

Wówczas w świątyni, oprócz ołtarza głównego z obrazem Przemienienia Pańskiego, znajdowały się dwa ołtarze boczne. Od strony prezbiterium mieściła się drewniana zakrystia i ambona. Chór z ośmiogłosowymi organami podtrzymywany był przez słupy. Dzwonnica stanowiła jednocześnie przedsionek kościoła. W ołtarzu głównym wisiały liczne wota będące świadectwem wielu łask.

W roku 1780 uroczyście zakończono budowę nowego kościoła. Oto skrócony zapis z tego wydarzenia:

„13 sierpnia 1780 r. poświęcono nową świątynię, kościół prezentuje się okazale, przyozdobiony snycerską robotą w stylu barokowym. Zakrystia murowana. Świątynię podniesiono do wys. 14,88 m. w tym wysokość ścian wynosi 7,22 m. Przed wejściem dobudowano krużganek. Dach pokryto nowym gontem. Wzmocniono podmurówkę z kamieni. Świątynia posiada 6 okien. Sklepienie drewniane, prezbiterium ma kształt beczkowy. Cztery filary tworzą trzy nawy w tym główna 6 m szer., ze sklepienia zwisają żyrandole oświetlone świecami. Chór organowy wsparty na sześciu filarach, zajmuje całą szerokość nawy głównej. Podłoga z drewna jodłowego. Prezbiterium od naw oddzielają misternie wykonane balaski, nad którymi, pod stropem, znajduje się tęcza z figuralną rzeźbą. Wnętrze wypełniają: chrzcielnica, ambona, konfesjonał, stacje drogi krzyżowej, chorągwie i ławki dla wiernych.”

Plan kościoła w Polanie

W roku 1827 zapisano, iż kościół posiada 7 ołtarzy bocznych, snycerskiej roboty, wszystkie malowane.

Co ciekawe, zachował się opis „pogrzebu pańszczyzny” w Polanie w 1848 r. Księgi powinności wobec dworu i inne dokumenty związane z pańszczyzną złożono w trumnie. Z dwóch końców wsi wyszły jednocześnie dwa kondukty z chorągwiami kościelnymi. Tam gdzie się spotkały, zakopano trumnę, postawiono krzyż i zasadzono lipę, która rośnie do dziś (na tym samym placu co stał kościół). Jednocześnie rzucono klątwę na każdego, kto by się odważył pańszczyznę odkopać. Takie ceremonie odbywały się w wielu wsiach.

Pod koniec XIX w. Polana należała do największych miejscowości bieszczadzkich. Działały tu m.in. dwie szkoły ludowe, młyn i potasznia. W przysiółku Ostre prowadzono poszukiwania ropy naftowej. W 1883 r. nastąpił gwałtowny wytrysk, ropa zalała pola i potokiem Czarnym spływała aż do Sanu. W późniejszych latach w Polanie powstał jeden z pierwszych naftociągów w Galicji. Planowano doprowadzenie go do stacji w Ustrzykach Dolnych, ale ostatecznie sięgnął tylko do Czarnej. ślady porzuconych szybów można odnaleźć na stokach Ostrego do dziś.

W latach 1886-1900 wymurowano nową, parawanową dzwonnicę z otworami na trzy dzwony. Przed ostatnią wojną dzwony nosiły imiona: Marian, Łukasz i Paweł.

Kolejna przebudowa kościoła miała miejsce w 1901 roku. Kościół zyskał nowy wystrój, odnowiono ołtarz główny, wymieniono ambonę, odnowiono ściany i zainstalowano organy.

Ostatni gruntowny remont kościoła to lata 1927-1928. Prace objęły m.in. naprawę fundamentów i wyprostowanie bryły kościoła. Kościół oszalowano a dach pokryto blachą. Jak zanotował ówczesny proboszcz ks. Jan Pieniążek wszystkie prace wykonano dzięki ofiarności parafian.

Kościół w takim stanie przetrwał do

Lipa, pomnik przyrody

1949 r., kiedy to na polecenie administracji sowieckiej zdjęto z dachu blachę, którą wykorzystano na pokrycie świetlicy. W latach 1945-1951 kiedy Polana należała do Związku Radzieckiego, kościół ulegał dewastacji. Ostatnie nabożeństwo odprawił ks. Proboszcz Franciszek Glazer 29 czerwca 1945 roku przed wyjazdem Polaków na tzw. Ziemie Odzyskane. Do dziś z dawnych lat pozostały fundamenty kościoła, ruina krypty grobowej i zakrystii, dzwonnica i okazałe lipy, które stanowią pomniki przyrody. Obok kilka nagrobków miejscowego ziemiaństwa (fundatorów) i księży (6 kapłanów), w tym jeden wykonany we Lwowie w I poło XIX w. Ostatnim pochowanym tu kapłanem był ks. Jan Pieniążek. Widać również murowaną dzownnicę.

W okresie międzywojennym działała w Polanie kapela smyczkowa i teatr amatorski, który cieszył się dużym wzięciem w okolicy występował m.in. w Sanoku, Lesku, Ustrzykach Dolnych oraz w Sokolem, dla gości odwiedzających tamtejszy pałacyk.

Po roku 1951 Polana na powrót znalazła się w granicach Polski. Założono wówczas PGR, utworzono lokalne władze. Osiedlili się pracownicy PGR zajmując ocalałe domy. W tym czasie w połowie lat 50-tych dokonano rozbiórki zabytkowego kościoła i wykorzystano pozyskane kościelne drewno na potrzeby gospodarcze.

Kościół przetrwał wiele burz i zwieruchę wojenną i dopiero w czasie pokoju dosięgła go zbrodnicza ręka. Plebania zaś przetrwała do dziś.

W 1958 r. do Polany powróciło 13 rodzin dawnych parafian z Dolnego Śląska i 11 rodzin repatriantów z ZSRR. Osiedliły się inne rodziny z Polski. Rozpoczęto starania o wydanie pozwolenia na odprawianie nabożeństw w zachowanej cerkwi, w której mieścił się magazyn PGR. W 1969 r. 24 grudnia, ks. Franciszek Poucha, dokonał otwarcia świątyni cerkiewnej na potrzeby kościoła katolickiego. Przystąpiono do porządkowania i drobnych remontów. Do 1982 roku kapłani z Czarnej odprawiali nabożeństwa i nauczali dzieci religii.

Dekretem abpa Ignacego Tokarczuka 6 sierpnia 1982 r. prowadzenie parafii Polana zostało powierzone Zgromadzeniu Salezjańskiemu. Pierwszy proboszcz ks. Stanisław Zasada wspólnie z parafianami rozpoczął budowę nowej plebanii i domu młodzieżowego. Budowę ukończył w 1985 r.

W 1991 roku nowym proboszczem został ks. Józef Talik. Rozpoczął budowę nowego kościoła obok nowej plebanii. Umarł nagle 29 marca 2000 r. Budowę kościoła kontynuował ks. Proboszcz Stanisław Lasak.

Cerkiew greckokatolicka pw. św. Mikołaja w Polanie

Jak nadmieniłam wcześniej w Polanie istnieje również drewniana cerkiew greckokatolicka pw. św. Mikołaj, obecnie kościół rzymskokatolicki. Cerkiew znajduje się niedaleko nowego kościoła, wpisana jest na Szlak Architektury Drewnianej. Podobnie jak kościół, cerkiew jest wymieniana w XVI wieku. Oficjalnie cerkiew datowana jest na 1790 rok. Według miejscowej tradycji świątynia jest znacznie starsza, pierwotnie bowiem miała to być łacińska kaplica dworska, którą właściciele wsi, Urbańscy, oddali Rusinom na cerkiew w zamian za pomoc przy budowie nowego kościoła. Zdaje się tę wersję potwierdzać obecność wewnątrz cerkwi płyty nagrobnej Romerów z XVII w. (ostatnio usunięta). Być może więc polańska cerkiew jest jednym z najstarszych drewnianych zabytków regionu. Po 1951 roku była używana jako magazyn zboża, a od 1970 r. pełni rolę kościoła.

Cerkiew w Polanie jest budowlą drewnianą, orientowaną, o konstrukcji zrębowej. Orientowanie cerkwi polega na skierowaniu prezbiterium (jako miejsca najświętszego) w kierunku wschodnim. Zdecydowana większość bieszczadzkich cerkwi jest orientowana, gdyż zwyczaj ten był ściśle przestrzegany do XIX w. Budynek jest oszalowany pionowymi deskami. Zakrystia od strony północnej.
Prezbiterium zamknięte trójbocznie, nawa szersza. Obiekt nie posiada babińca – jest to cerkiew dwudzielna. Dwuspadowy dach zakończony jest trzema wieżyczkami z latarniami, kryty blachą. Podczas remontu w roku 1922 nawa została wydłużona. Po roku 1951 cerkiew używana była jako magazyn. W 1970 przekazana została parafii rzymskokatolickiej i od tego czasu funkcjonuje jako kościół.
Nie zachowały się praktycznie żadne elementy dawnego wyposażenia. W 1937 roku podczas kolejnego remontu otynkowano wnętrze. Została również wykonana polichromia ornamentalno-figuralna autorstwa R. Konowalca. Polichromia na sklepieniu wyobraża Trójcę Świętą, znajdują się tu również anioły o trzech parach skrzydeł. Są to Serafiny – anioły zajmujące najwyższe miejsce w hierarchii anielskiej, są aniołami miłości, światła i ognia.

Kilka ikon z cerkwi w Polanie znajduje się w muzeach. W MBL w Sanoku zobaczyć można ikonę św. Mikołaja z przełomu XVII/XVIIIw. W Muzeum Narodowym w Krakowie: Sąd Ostateczny z XV wieku oraz śś. Jana i Pawła z początku XVIIw. Na przycerkiewnym cmentarzu zachowało się kilka grobów.

Turystyka

Panorama ze stoku otaczającego Polanę

Polana ze względu na walory turystyczne stała się miejscem dla wakacyjnych urlopów i weekendowych wypadów. Odbywa się tam w sezonie turystycznym wiele imprez kulturalno-rozrywkowych. Stanowi idealne miejsce na wypad w inne miejsca Bieszczad (np. nad Solinę). Napotykamy również dobrze oznaczone szlaki rowerowe i piesze. Jednym z najpiękniejszym wejść jest szlak na Rosochote. Znajdują się tu również stadniny konne (np. na Rosolinie) oraz stawy rybne z możliwością połowu ryb. Przede wszystkim jednak miejscowość urzeka spokojem, ciszą i piękną okolicą.

Źródła:

-Maria Faran, Krótki zarys historii Kościoła Pariafalnego pw. Przemienia Pańskiego w Polanie;

- Bieszczady, wyd. REWASZ;

- http://www.twojebieszczady.pl/st_cerkwie/cerkiew_polana.php

Zdjęcia objęte prawami autorskimi. Zabronione jest wszelkiego rodzaju kopiowanie i wykorzystywanie zdjęć bez zgody autora.

Wiatr Halny w Tatrach - charakterystyczny wał chmur - panorama z Murzasichla, ul. Budzowa 48 a

Klimat Tatr cechuje piętrowość (szczególnie w Karpatach Zachodnich).  W Tatrach Średnia temperatura w ciągu roku zmienia się w zależności od wysokości n.p.m. od +6 C do -4 C, a średni gradient to 0.5 C na 100 m. Co ciekawe piętra klimatyczne przebiegają wyżej na stokach południowych niż na stokach północnych. Ponadto piętra klimatyczne w Karpatach Zachodnich przebiegają wyżej niż w Zewnętrznych Karpatach Zachodnich i Sudetach. Warto pamiętać o tej subtelnej różnicy i o piętrowości klimatu podczas wycieczek w góry. Różnica 1000 m może przysporzyć nam kłopotów w postaci niespodziewanego lodu, deszczu, wiatru czy chociażby chłodu lub mrozu.

Co się wiąże ze wzrostem wysokości nad poziom morza?

1. Rośnie roczna suma opadów. Największą wartość osiąga, czyli 1500-1700 mm roczna suma opadów osiąga w piętrze bardzo chłodnym i zmniejsza się w najwyższych częściach Tatr. W związku z tym nie powinno nas dziwić, że opady deszczu w Tatrach są czasami na porządku dziennym (np. latem często występują nagłe załamania pogody w godzinach około południowych lub popołudniowych). Przy okazji można dopatrywać się tu przyczyny większego tłoku na szlakach w wybrane dni, gdyż nie jest przyjemnością chodzenie po górach w deszczu.
2. Zwiększa się liczba dni z opadem śnieżnym. Większa liczba dni opadów śniegów, to również większy czas trwania pokrywy śnieżnej (od 5 do 8 miesięcy). Grubość pokrywy śnieżnej dochodzi pod koniec zimy do 2 m. Niebagatelną sprawą są opady śnieżne występujące w środku lata (np. w sierpniu)! Zaskoczeni turyści dziwią się, gdy zastaną ich opady śniegu i koniecznie potrzebny jest ciepły sweter.
3. Lawiny. Zimą i wiosną częstym i jakże niebezpiecznym dla niedoświadczonych turystów, narciarzy, jak również doświadczonych taterników, zjawiskiem są lawiny śnieżne. Lawiny odgrywają również w ukształtowaniu terenu i roślinności. Wyprzątają one gruz skalny z bruzd erozyjnych (żlebów) i pozostawiają go w dolnej części stoków górskich w postaci stożków nasypowych (piargów). Przykładem mogą być piargi nad Morskim Okiem.
4. Niezwykłe zjawiska klimatyczne. „Morza mgieł” – mianem tym określa się osiadanie „mgieł/chmur” (w potocznym języku) w dolinach, podczas gdy na szczytach gór panuje słoneczna pogoda. Pojawia się wtedy „Widmo Brockenu”, czyli wyolbrzymiony własny cień na tle dolnych chmur, otoczony „glorią”, czyli tęczowymi obwódkami. Legenda głosi, iż osobę, która je zobaczy śmierć może dopaść w każdej chwili. Ponowne spotkanie widma („mnicha”) rośnie szansa na szczęśliwy powrót. Trzecie spotkanie ze zwiastunem śmierci to już zwiastun wielu szczęśliwych wędrówek i powrotów. W rzeczywistości to mgła skrapla się w postaci rosy, a przy ujemnych temperaturach w postaci sadzi (opad poziomy). Nie jest to rejestrowane przez deszczomierze, ale odgrywa istotną rolę w bilansie wodnym.
5. Halny (Fen). Charakterystyczne zjawisko spotykane w górach. Górale rozpoznają „nadchodzący” wiatr halny po wale chmur, który roztacza się nad górami. Te spadające wiatry wywołują gwałtowne ogrzewanie się powietrza (zimą szybko topnieje śnieg na skutek wzrostu temperatury). W skutek dużej prędkości (rzędu ponad 100km/h) wyrządza często potężne szkody w postaci połamanych połaci lasu, zerwanych dachów, obalonych płotów, zerwanych linii telekomunikacyjnych, itp. Z własnego doświadczenia wiem, że około 2 dni po halnym wystąpią opady deszczu i załamanie pogody (halnemu najczęściej towarzyszy piękne słońce).
6. Duży współczynnik odpływu – ponad 70%. Składa się na niego duża ilość opadów atmosferycznych i stromość stoków górskich. Przeważa odpływ letni, kiedy opady są największe. Na pewne wyrównanie odpływu wpływa retencjonowanie wody w materiale gruzowym moren i stożków usypiskowych, w jeziorach polodowcowych oraz szczelinach i korytarzach krasowych. Wody wydostają się na powierzchnię w postaci wywierzysk czy też cieplic.

Jak wspomniałam wcześniej klimat piętrowy panujący w Tatrach ma wpływ na piętrowość roślinną, ale o tym innym razem.

Więcej w „Geografii regionalnej Polski” J. Kondrackiego.

Opracowane na podstawie: Kondracki Jerzy, Geografia regionalna Polski, wyd. III uzupełnione, PWN, Warszawa 2009, s. 359.

Podobne wpisy:

1. Łańcuch Tatrzański (514.5), cz. 1: Podział i położenie
2. Łańcuch Tatrzański (514.5), cz. 2 Budowa – rejon Czerwonych Wierchów

Zarys budowy

W budowie łańcucha tatrzańskiego wyróżniamy trzy główne jednostki stukturalne:

1) trzon krystaliczny z parautochtoniczną pokrywą skał osadowych – skały metamorficzne, intruzyjne różne odmiany granitu, granitoidy przeważają we wschodniej części Tatr, gnejsy i łupki krystaliczne w zachodniej; tworzy poprzeczne do rozciągłości Tatr wypiętrzenia (elewacje) i obniżenia (depresje) – odznaczają się w rozmieszczeniu pokryw skał osadowych zdartych na elewacjach i zachowanych na depresjach;

2) fałdy wierchowe;
3) dwie płaszczowiny reglowe (fałdy przywleczone z rejony znajdującego się na południe od Niżnych Tatr).

Fałdy Czerwonych Wierchów i Giewontu wraz z depresją Goryczkową i Doliną Cichą na Słowacji są przykładem elewacji i obniżeń. Fałd Giewontu ma jądro alochtoniczne jądro granitowe, które występuje w postaci czap tektonicznych na Czerwonych Wierchach, Goryczkowych Czubach i Kasprowym Wierchu, zalegających na wapieniach fałdu Czerwonych Wierchów.

Więcej w „Geografii regionalnej Polski” J. Kondrackiego.

Opracowane na podstawie: Kondracki Jerzy, Geografia regionalna Polski, wyd. III uzupełnione, PWN, Warszawa 2009, s. 359-362.

Podobne wpisy:

1. Łańcuch Tatrzański (514.5), cz. 3: Klimat Tatr
2. Łańcuch Tatrzański (514.5), cz. 1: Podział i położenie

Tatry – temat, który fascynował mnie od zawsze. Doszłam w końcu do wniosku, iż należałoby pogłębić swoją wiedzę z tego zakresu o literaturę fachową. Z racji tego, że książkę trzeba będzie kiedyś oddać do biblioteki, a pamięć bywa ulotna, postanowiłam przelać to tutaj. Zaczynam od podstawowej kwestii jaką jest podział i położenie.

Podział

Według podziału zaproponowanego przez J. Kondrackiego (1978 rok) Łańcuch Tatrzański jest makroregionem Centralnych Karpat Zachodnich. Łańcuch wyraźnie wyodrębnia się spośród otaczających kotlin i podgórzy. Budowa geologiczna i typowa rzeźba lodowcowa jego wschodniej części jest podobna do wyższych części Alp. Najwyższa wysokość bezwzględna w tamtym rejonie osiąga ponad 2600 m.

Położenie

Jego granice wyznacza Obniżenie Orawsko-Podhalańskie (od północy), Obniżenie Liptowsko-Spiskie (od południa i wschodu), widły Wagu i Orawy (na zachodzie, oddzielają go od słynnej Małej i Wielkiej Fatry), natomiast wschodnia część Łańcucha znajduje się w dorzeczu Dunajca i Popradu.

Łańcuch Tatrzański został w trzeciorzędzie nierównomiernie wypiętrzony wzdłuż dyslokacji uskokowych (strona południowa i wschodnia) lub fleksurowych (strona północna), a amplituda wypiętrzenia wzrasta z zachodu na wschód. Dyslokacja poprzeczna dzieli makroregion na dwie części: Góry Chotczańskie (514.53, niższe) i Tatry (ich zachodni kraniec przewyższa Góry Chotczańskie o 400-500 m). Dodatkowo Tatry (orograficzna zawartość) dzielą się na dwa mezoregiony: Tatry Zachodnie (514.53) i Tatry Wschodnie (514.53). Tatry Wschodnie mają w pełni rozwiniętą wysokogórską rzeźbę lodowcową. Warto pamiętać, iż budowa Tatr jest asymetryczna. W jednej części dominują mezozoiczne skały osadowe z przewagą wapieni i dolomitów, w drugiej (wyższej) skały krystaliczne i metamorficzne.

Więcej w „Geografii regionalnej Polski” J. Kondrackiego.

Opracowane na podstawie: Kondracki Jerzy, Geografia regionalna Polski, wyd. III uzupełnione, PWN, Warszawa 2009, s. 359.

Podobne wpisy:

1. Łańcuch Tatrzański (514.5), cz. 3: Klimat Tatr
2. Łańcuch Tatrzański (514.5), cz. 2 Budowa – rejon Czerwonych Wierchów

Skrót informacji o drewnianych kościołów góralskich w Zakopanem i jego najbliższych okolicach. Do napisania tekstu zmotywował mnie wątek na jednym z forów: Kościoły i nabożeństwa góralskie. W tej części, krótko o Krzeptówkach, Jaszczurówce, Bachledówce i Zębie.

Jednym z najbardziej znanych miejsc są Krzeptówki. Znajduje się tam Sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej (http://www.smbf.pl/). Sanktuarium powstało jako „wotum wdzięczności za ocalone życie Ojca Świętego Jana Pawła II w dniu 13 maja 1981 roku”. Ojciec Święty Jan Paweł II przybył tam 7 czerwca 1997 r., by dokonać uroczystej konsekracji kościoła i osobiście podziękować za modlitwy w jego intencji. W dniu 06 czerwca 1997 roku miałam zaszczyt uczestniczyć we Mszy Świętej pod Wielką Krokwią w Zakopanem podczas pielgrzymki Ojca Świętego. Ołtarz wybudowany specjalnie na tą okazję, został przeniesiony na teren sanktuarium. Różni się od pierwowzoru przede wszystkim wysokością oraz tym, że konstrukcja stalowa została zastąpiona w pełni drewnianą. Posiada tę samą ornamentykę i sceny z Pisma Świętego. W witrażu na ołtarzu przedstawiono również wydarzenie jakie wówczas miało miejsce, czyli Hołd Górali Polskich. Więcej informacji.

Zabytkiem architektury na skalę światową jest Kaplica w Jaszczurówce pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa. Zaprojektowana została przez Stanisława Witkiewicza (tego samego, który stworzył styl zakopiański, potocznie nazywany góralskim). Wzniesiona przez górali w latach 1904-1908. Dach kaplicy pokryty jest charakterystycznym dla tego rejonu gontem.

Kolejnym drewnianym kościołem, który warto zobaczyć jest Parafia MB Częstochowskiej na Bachledówce (Czerwienne). Wnętrze nie jest tak przytłaczające jak w sanktuarium na Krzeptówkach. Całość wnętrza jest z drewna (ołtarz, ławki, sklepienie, droga krzyżowa i inne), pięknie rzeźbiona, pokryta ornamentami, wzorami góralskimi i geometrycznymi. W pobliżu znajduje się mała, drewniana urokliwa kaplica. Częstymi gośćmi tej parafii byli m.in. Prymas Polski Stefan Wyszyński, Kardynał Karol Wojtyła, Prymas Polski Józef Glemp. Z Bachledówki rozciąga się (jeszcze) piękna szeroka panorama na Tatry bez żadnych zabudowań przed nami.

Jadąc z Bachledówki można wstąpić również do Zębu (najwyżej położona wieś w Polsce chociaż niektórzy twierdzą, że najwyżej położona jest inna wioska). Kościół pod wezwaniem św. Anny w Zębie, wybudowany został wg. planu Andrzeja Gracy z Bustryku, wykonany przez cieślę Jana Ustupskiego z Zakopanego. W jej wnętrzu znajduje się zabytkowy główny ołtarz, projektowany przez wybitnego rzeźbiarza Wojciecha Brzegę (górala który studiował rzeźbiarstwo w Paryżu!), zaś wystrój wnętrza jest dziełem zakopiańskiego snycerza Jana Tylki. (źródło: http://z-ne.pl/s,doc,22745,1,1408,zab.html).

Rzut beretem od tej świątyni znajduje się Szlak Papieski, którym przejeżdżał Ojciec Święty Jan Paweł II i Kaplica na Furmanowej. Również piękne góralskie snycerstwo. Warto przejść za kaplicę. Rozciąga się tam piękna panorama na Tatry i Zakopane (jedna z tych, które są na pocztówkach).

Dolina Chochołowska w swej naturze jest leniwą i długą doliną jak na Polskie Tatry. Położona jest w Tatrach Zachodnich. Przejście przez nią jest nużące i nudne. Wiosną za to zachwyca nas swoim pięknem – piękną fioletową polaną usianą krokusami. Kolejnym urokiem wiosny jest możliwość wyjścia w góry z temperaturą umożliwiającą chodzenie w podkoszulkach, mocnym słońcem i śniegiem, który dodaje niezwykłości krajobrazowi roztaczającemu się ze szczytów wokół Doliny Chochołowskiej. Warto powędrować w ten czas na Wołowiec przez Grześ i Rakoń i zejść zielonym szlakiem z przełęczy. Można pokusić się o przejście przez Jarząbczy Szczyt i kilka innych, ale tam szlak może nie być przetarty, a co z tym idzie jest trudny do przejścia.

Czas przejścia: około 6 godzin z Doliny Chochołowskiej i z powrotem plus czas przemierzenia Doliny Chochołowskiej.

Krokusy w Dolinie Chochołowskiej

Krokus, czyli Szafran Spiski w Polsce jest objęty ścisła ochroną. Pojawia się na wiosnę wraz z zejściem śniegu lub jego części. Dolina Chochołowska jest jednym z niewielu miejsc, gdzie w tak licznej formie pojawia się ta roślina. Wiele par młodych wybiera to miejsce na sesję ślubną. Polaną, która również obfituje w krokusy jest Polana pod Kopieńcem. Odwiedza ją niewielka ilość osób.

Schronisko w Dolinie Chochołowskiej (1148 m n.p.m., rok 1953) nierozłącznie wiąże się z Solidarnością (również Solidarnością Polsko – Czesko – Słowacką), Janem Pawłem II (podobnie jak pobliska kaplica) i innymi wielkimi wydarzeniami. Możemy znaleźć m. in. tablicę upamiętniającą akcję ratunkową z 1945 roku, kiedy to ratownicy TOPR przeprowadzili “z narażeniem życia pod lufami niemieckich karabinów” czterech rannych partyzantów ze stoków Salatyna Doliną Łataną prze grań do Doliny Chochołowskiej oraz trzech zdrowych partyzantów radzieckich i dwie słowackie sanitariuszki. W górach wiał halny a śnieg był głęboki i ciężki. Akcja trwała 48 godzin. Ciekawostką wartą uwagi jest tablica głosząca iż w październiku 1938 roku w Dolinie Chochołowskiej odbyła się pierwsza próba polskiego balonu do stratosfery balonem “Gwiazda Polski” (największy balon świata – głosi tablica).

Do schroniska w Dolinie Chochołowskiej z Siwej Polany możemy dobrzeć na kilka sposobów:

- rowerem, można wypożyczyć rower przy wejściu na teren parku a potem oddać na końcu wyznaczonej trasy, lub w punkcie pośrednim – jest to opcja która oszczędza czas i sprawa iż przejście doliny nie jest takie nudne, przyjemność kosztuje około 10 zł (w zależności od opcji jaką wybierzemy);

- ciuchciotraktorem, czyli traktorem, który ciągnie za sobą wagoniki i wygląda całość jak ciuchcia – przyjemność kosztuje 4 zł, dojeżdża prawie do końca asfaltu, czyli do połowy trasy, kursuje co 20 minut;

- piechotą – tutaj na przejście trzeba liczyć około 1,5 godziny, teren prawie płaski, część drogi to asfalt.

W schronisku możemy zrobić postój, by potem wyruszyć wprost na Grzesia żółtym szlakiem. Zaraz po wejściu na szlak spotykamy ostrzeżenie o zagrożeniu lawinowym (oczywiście, jeśli takie występuje). Pierwsza część szlaku pod górkę prowadzi przez las. Dla mniej wprawnych wymagane jest kilka odpoczynków. Później wychodzimy na teren odsłonięty porośnięty krzakami, kosodrzewiną i inną roślinnością charakterystyczną dla tej wysokości. Tutaj stajemy oczarowani pierwszymi panoramami jakie roztaczają się z grani. Po kilkunastu minutach marszu pod górkę stajemy na Grzesiu (słow. Lučna, 1653 m n.p.m. – około 1,5 godziny od schroniska). Górale nazywają szczyt Kończystym. Na szczycie znajduje się drewniany krzyż, ustawiony w roku 1992 roku na pamiątkę konspiracyjnych spotkań działaczy opozycyjnych z Polski i Słowacji. Bardzo szeroka panorama obejmuje zarówno Tatry Polskie, Tatry Słowackie jak i mniejsze pasma górskie na południu.

Wołowiec i Rakoń spod Grzesia

Później czeka nas około 1 godziny 10 min marszu na Rakoń po grzbietach. Przejście jest stosunkowo łatwe i bezpieczne, jedyne trudniejsze podejście czeka nas na grzbiet przed Rakoniem i sam Rakoń. Z Rakonia wydawałoby się jest rzut beretem na Wołowiec. Jednak w tym rejonie w okresie letnim może nas spotkać niespodzianka, która uniemożliwi nam podejście na Wołowiec – nagłe załamanie pogody. Wtedy pozostaje nam zejść zielonym szlakiem z przełęczy między Rakoniem i Wołowcem lub zawrócić  przez Grzesia (jednak tutaj w sporej części poruszamy się po szczytach).

Jeśli jednak mamy na tyle sił i dobrą pogodę to warto wejść na Wołowiec. Podejście jest bardzo wymagające i praktycznie cały czas pod górę przez pół godziny do godziny, w zależności od kondycji fizycznej i narzuconego tempa marszu. Wołowiec (slow. Volovec 2063 m n.p.m.) został określony przez jedną z napotkanych osób jako połączenie wołu i owcy Przez pasterzy nazywany był Hrubym Wierchem (hrubym, czyli grubym). Jak na całej trasie od Grzesia tak i tutaj mamy bardzo szeroką panoramę, którą można zachwycać się godzinami. Szlak czerwony, który prowadzi przez Jarząbczy Wierch nie zawsze jest przetarty zimą. Jest o godzinę dłuższy niż zejście zielonym szlakiem wprost do Doliny Chochołowskiej, ale prowadzi przez kilka szczytów.

Zejście zielonym szlakiem prowadzi przez Wyżnią Dolinę Chochołowską. Zanim jednak zejdziemy nim, należy dobrze rozważyć warunki atmosferyczne, gdyż początkowy odcinek jest bardzo stromy. Nie polecam ludziom z lękiem wysokości, ani ze śliskim obuwiem. Na mapach teren jest oznaczony strzałkami, które oznaczają lawiny, dlatego trzeba się najpierw upewnić, że możemy bezpiecznie zejść (zjechać) tym szlakiem. Dalsza część trasy prowadzi do Doliny Chochołowskiej pomiędzy kosodrzewiną i przez las. Zejście zajmuje około 2 godzin.

Tym sposobem wracamy do schroniska w Dolinie Chochołowskiej. Później wszystko zależy od nas, możemy zostać w schronisku na noc, bądź też wrócić piechotą lub którymś z pojazdów na Siwą Polanę.

Trzy Korony w Pieninach należą do kanonu turystycznego szczytów, które trzeba koniecznie odwiedzić i z których roztacza się widok zapierający dech w piersiach. Pod koniec marca tego roku miałam okazję wspiąć się na te szczyty, tak więc postanowiłam zrobić, krótki opis trasy.

Czas przejścia: około 5 – 6 godzin.

Trasę rozpoczęliśmy w Krościenku nad Dunajcem, skąd zielonym szlakiem podeszliśmy do granic Pienińskiego Parku Narodowego. Stamtąd żółtym szlakiem doszliśmy do pierwszej tablicy (tak, tu duży ukłon w stronę parku za tablice edukacyjne) Bańków Gronik 678 m n.p.m. sygnalizującej rozejście się szlaków (niebieski na Sokolicę). Naturalnie podążyliśmy dalej żółtym szlakiem ruszyliśmy by dotrzeć nad Pieniński Potok.

Turzyca Prosowa nad Pienińskim Potokiem

Pieniński Potok otacza tzw. młaka eutroficzna. W miejscu, w którym przekraczamy potok, tworzy on małe rozlewisko zajęte przez roślinność wilgociolubną. Typowymi gatunkami roślin tam występujących są: kozłek całolistny, knieć górska (kaczeniec) i rosnąca w kępach turzyca prosowa. Ekosystemy tego typu są naturalnymi zbiornikami, dzięki czemu zapewniają dostateczną wilgotność w swoim otoczeniu nawet w najbardziej suchych okresach. Jednak coraz trudniej je zobaczyć, ponieważ są osuszane przez lokalizowane w ich pobliżu ujęcia wody. Na tablicy edukacyjnej możemy również zobaczyć zdjęcia wełnianki szerokolistnej, knieci błotnej i kruszczyka błotnego. Wzdłuż potoku biegnie niewielkie korytko na wodę

Przekraczając Pieniński Potok skręcamy na niebieski szlak wiodący już bezpośrednio na Trzy Korony. Kolejny postój to Polana Wyrobek. Miejsce jest wyjątkowe pod względem występujących tu gatunków roślin. Polana Wyrobek należy do kompleksu ciepłolubnych łąk pienińskich i łąk ziołoroślowych będących miejscem występowania 27 gatunków wpisanych na czerwoną listę roślin zagrożonych w Polsce. W 2001 roku wykupiono część polany o powierzchni 5,3 ha w celu wprowadzenia zabiegów ochronny czynnej, polegających na corocznym koszeniu i usuwaniu siana. Możemy tu spotkać m.in. przelot pospolity i koniczynę pagórkową.

Kawałek dalej docieramy do skrzyżowania szlaków, z którego rozciąga się piękna panorama na Tatry i kolejna polana: “Umiarkowanie sucha łąka pienińska” (779 m n.p.m.). Łąki te należą do najbogatszych zbiorowisk roślinnych w Polsce. Na jednym metrze kwadratowym występuje 30-40 gatunków roślin kwiatowych. Obficie reprezentowane są motylkowate i storczykowate. Łąki pienińskie powstały na miejscu wykarczowanego lasu. Jak wyżej wspomniano systematyczne koszenie i usuwanie siana utrzymuje ich bogactwo naturalne. Co roku w innym miejscu pozostawiane są fragmenty niekoszonej roślinności jako ostoja i baza pokarmowa licznych owadów. Tutaj możemy spotkać m.in. koniczynę pogiętą, kozibród wschodni i storczyk bzowy.

Po krótkiej wędrówce pod górę i paru ślizgach na lodzie, w końcu stajemy u stóp Trzech Koron, na które prowadzą metalowe schody (zakaz wstępu w czasie burzy). Zastajemy tutaj rząd ławeczek dla oczekujących w kolejce na wejście. Oczywiście o tej porze roku, nie było prawie nikogo, prócz kilku osób, które podobnie jak my spokojnie wędrowały i podziwiały widoki. W tym oto miejscu znajduje się “Naskalna murawa górska”, czyli charakterystyczne zbiorowisko roślinne najpełniej wykształcone na skalistych szczytach masywu Trzech Koron. Jego szczególną cechą jest współwystępowanie roślin o odmiennych wymaganiach ekologicznych – gatunków wysokogórskich obok ciepłolubnych.

Panorama na Tatry z Trzech Koron

Ze ścieżki prowadzącej na Okrąglicę (982 m n.p.m.) podziwiać możemy rośliny, których nie spotykamy w innych rejonach Polski, np. chryzantemę zawadzkiego, smagliczkę skalną, ożankę górską, mokrzycę szczecinolistną, czy chabra barwnego w odmianie pienińskiej.

Gdy już znajdziemy się na jednym ze szczytów Trzech Koron, to możemy podziwiać piękną panoramę we wszystkich kierunkach, na południe Tatry, na wschód piękne zakola Dunajca, na zachód i północ pozostałe szczyty i miasta.

Gdy już odpoczęliśmy, nasycyliśmy się widokami, to ruszyliśmy w dalszą trasę w kierunku Zamku Pienińskiego. Prowadzi nas tam dalsza część niebieskiego szlaku. Po drodze mijamy Polanę Kosarzyska (825 m n.p.m.), gdzie na tablicy informacyjnej można przyjrzeć się takim gatunkom roślin jak: lilia złotogłów, ciemiężyca zielona, ostrożeń głowacz czy złocień podblachowy (popularnie zwany stokrotką).

W grocie koło zamku znajduje się grota św. Kingi. Urodziła się w 1234 roku jako córka króla węgierskiego Beli IV. Ufundowała klasztor Klarysek w Starym Sączu. W zamku chroniła się przed Tatarami. Po samym zamku pozostały jednak już tylko ruiny.

Plan Zamku Pienińskiego

Jak już wspomniałam po zamku został jedynie fragment murów wapiennych. Zamek Pieniński był jednym z najwyżej położonych zamków w Polsce (ok 750 m n. p. m.), na zboczu Góry Zamkowej (wysokość wierzchołka 799 m n. p. m.). Zbudował go w VIII wieku Bolesław Wstydliwy dla swojej żony Kingi, jako ośrodek strażniczo – refugialny Sądeckiego centrum osadniczego. Posłużył jako schronienie podczas najazdu mongołów w 1287 roku, a zniszczony został przez husytów w VI wieku. Zwany “Szczątkami klasztoru św. Kunegundy był celem najdawniejszych wycieczek w Pieniny. Obecnie jest to obiekt zabytkowy pod ochroną.

Z zamku szlak prowadzi na powrót na Polanę Wyrobek. Można jeszcze pokusić się o wejście na Sokolicę lub zejść do Krościenka nad Dunajcem.

Murzasichle to najwspanialszy zakątek polskich Tatr, idealny do spędzenia wakacji. Z dala od bardzo zatłoczonego Zakopanego, a jednocześnie tak blisko, że bez problemu można wybrać się na Krupówki. Poza tym przepiękne górskie krajobrazy, nieskażone powietrze i przyroda, oraz wspaniałe szlaki turystyczne zachęcają do wędrówek i poznawania naszych pięknych gór oraz jej mieszkańców.

Jestem miłośnikiem wędrówek, wspinaczek i ogólnie gór. Nie lubię leżeć bezczynnie na plaży. Ruch dodaje mi sił do dalszej pracy. Przez cały rok nauki siedzę albo w ławce albo przy biurku. Nie cierpię tego! I dlatego gdy nadchodzą wakacje jestem szczęśliwy, bo wiem, że wyjadę na obóz taternicki, wspinaczkowy lub sportowy górski. Zazwyczaj przebywam na dwóch turnusach, czyli ok. miesiąca. Przez ten okres można dokładnie poznać teren, szlaki, szczyty, mieszkańców i ich obyczaje.

Ostatnio byłem w Murzasichlu koło Zakopanego. Urocza miejscowość i spokojna, czego nie można powiedzieć o Zakopanem gdzie jest zawsze tłum ludzi i trochę mnie to wkurza. Mieliśmy w planach zdobycie kilka szczytów jak Rysy, Giewont, Kozi Wierch, ale najbardziej fascynującym dla mnie przeżyciem było wejście na Mnicha, najbardziej charakterystycznego i rozpoznawalnego szczytu w polskich Tatrach. Jego kilkusetmetrowa ściana spadająca na Morskie Oko i szpiczasty wierzchołek sprawiają wrażenie niedostępnej. Też tak myślałem, ale teraz wiem, że każdy nawet nie zbyt sprawny człowiek pod opieką przewodnika może zdobyć szczyt. Podejście nie jest długie, ale wrażeń mnóstwo. Zaczęliśmy od schroniska w Morskim Oku gdzie nocowaliśmy. Skierowaliśmy się na szlak prowadzący na Szpiglasową Przełęcz następnie podeszliśmy na próg Dolinki za Mnichem tam opuściliśmy znakowaną ścieżkę dotarliśmy na Mnichowe Plecy. Tutaj był odpoczynek i przygotowanie do wspinaczki. Ten odcinek był najtrudniejszy, prowadzący do Górnych Półek dalej przez Płytę na wierzchołek o skalnym podłożu. Siedząc na wierzchołku i patrząc w dół na Morskie Oko jest to niezapomniane wrażenie, gdyby nie fakt, że byłem na obozie młodzieżowym a nie indywidualnie przesiedziałbym tam na pewno kilka godzin. Tymczasem cała wyprawa trwała kilka godzin. Dla mnie trochę za mało ale to są te minusy obozów gdzie wszystko musi mieć określoną godzinę. Poza tym wspaniale jest spędzać czas na obozach wędrownych. Poznaje się fantastycznych ludzi. W czasie wypraw jest miła atmosfera, można się pośmiać, powygłupiać i pożartować. Indywidualnie możemy jedynie prowadzić monolog. Wieczorne ogniska przy śpiewie i grze na gitarze również zostają w pamięci na długo po wakacjach.

Połonina Wetlińska jest jednym z najbardziej znanych i najczęściej odwiedzanych bieszczadzkich miejsc, długość trasy wynosi 8 km. Wetlina sąsiaduje z Połoniną Caryńską oraz najwyższym szczytem w Bieszczadach czyli Tarnicą.

W czasie wędrówki możemy skoczyć do Chatki Puchatka na ciepłą herbatkę i dalej wyruszyć w trasę. Połonina Wetlińska jest uważana za idealny punkt widokowy.

Szlaki turystyczne:

• Smerek – Przeł. M. Orłowicza – Połonina Wetlińska – Berehy Górne (Główny Szlak Beskidzki)
• Połonina Wetlińska (schronisko) – Przełęcz Wyżna
• Połonina Wetlińska (schronisko) – camping “Górna Wetlinka”
• Wetlina – Przełęcz M. Orłowicza – Zatwarnica (na obrzeżach Połoniny Wetlińskiej)
• Wetlina – Przeł. M. Orłowicza – Połonina Wetlińska – Przeł. Wyżna i camping “Górna Wetlinka” (ścieżka przyrodnicza “Pełnik”, biegnąca wzdłuż szlaków pieszych)

W okresie letnim najbardziej oblegany jest szlak żółty, ponieważ jest to najłatwiejsza i najkrótsza trasa prowadząca na szczyt. Na początku trasy szlak biegnie bardzo spokojnie, lecz z potem stopniowo robi się coraz bardziej stromy. Po kilkunastu minutach wchodzimy w las i zaczynamy coraz bardziej iść pod górę. Droga przez las jest kamienista i wąska. Gdy wyjdziemy z lasu wychodzimy na rozległą połoninę. Z lewej doskonale widać Roh, oraz Hnatowe Berdo.

W okresie zimowym również warto podążać szlakiem żółtym ponieważ jest on odśnieżany przez skuter. Chatka Puchatka jest zaopatrywana w potrzebne rzeczy. Jest tam również GOPR więc tym bardziej możemy spokojnie wyruszyć w dalszą trasę. W ziemie również możemy podziwiać wspaniałe widoki z tej połoniny.

Warto zwłaszcza na początku wędrówek górskich odwiedzić połoninę Wetlińską, by przekonać się jak wyglądają prawdziwe górskie trasy.

Podczas wędrówki w okolicach Połoniny Wetlińskiej coraz bardziej zachwyca nas piękno, które spotykamy na każdym kroku. Wydawało by się, że już wszystko widzieliśmy, dostrzegliśmy, a jednak jest zupełnie inaczej. Na każdym odcinku tej trasy dostrzegamy coś nowego i niesamowitego. To może być przykład przyroda, widoki, zwierzęta… Chociaż wszystko takie samo, to jednak czas zmienia bardzo wiele. Czasem mówimy, że czas zmienia coś pozytywnie, innym razem – negatywnie. Jednak w przypadku Bieszczad jest inaczej, ponieważ za każdym razem odnajdujemy w nich coraz więcej piękna i uroku. Zachwyca nas piękno przyrody występujące w różnych odcieniach i blaskach, zachwyca nas migoczące słońce w płatkach śniegu, zachwyca nas szum lasu i wiele więcej.

W okresie jesiennym lasy od wierzchołków pokryte są zielenią, brązem, pomarańczem… Te kolory stopniowo się zmieniają. Słonce, które jeszcze oświetla je swoim blaskiem nadaje im wyjątkowy odcień, którego prawdopodobnie nigdy więcej nie spotkasz.

Podobne wpisy:

1. Bieszczady piękne i malownicze pasmo gór